Hiện nay (năm 2026), các phương pháp xử lý nước thải được phân loại chủ yếu theo cơ chế loại bỏ chất ô nhiễm, bao gồm lý học (cơ học), hóa học, sinh học, và các phương pháp kết hợp/tiên tiến (đặc biệt phổ biến ở Việt Nam và thế giới để đáp ứng quy chuẩn nghiêm ngặt hơn như QCVN 14:2025/BTNMT, QCVN 40:2025/BTNMT).
Các công nghệ xử lý nước thải hiện đại tập trung vào hiệu quả cao, tiết kiệm diện tích/điện năng, loại bỏ N-P tốt, tái sử dụng nước, và giảm phát thải khí nhà kính.
Tổng quan các phương pháp xử lý nước thải phổ biến nhất
Phương pháp lý học (Cơ học / Vật lý) – Giai đoạn tiền xử lý
- Song chắn rác, lưới lọc: Loại rác lớn, túi nilon, cành cây.
- Lắng đọng (Sedimentation): Bể lắng sơ cấp/thứ cấp, loại chất rắn lơ lửng (TSS) bằng trọng lực.
- Tuyển nổi (DAF – Dissolved Air Flotation): Sục bọt khí nhỏ để nổi dầu mỡ, chất lơ lửng nhẹ (rất phổ biến cho nước thải thực phẩm, dệt nhuộm).
- Lọc cát, lọc áp lực: Loại cặn mịn.
- Ứng dụng: Luôn dùng đầu hệ thống để bảo vệ thiết bị sau.
Phương pháp hóa học / Hóa lý
- Keo tụ – Tạo bông – Lắng (Coagulation-Flocculation): Dùng PAC, phèn sắt/alum, polymer để kết tụ chất keo, kim loại nặng, màu.
- Trung hòa pH: Dùng xút (NaOH), axit sulfuric để điều chỉnh pH.
- Oxy hóa khử: Fenton, ozon, H2O2 để phá vỡ chất hữu cơ khó phân hủy, khử màu (dệt nhuộm, dược phẩm).
- Hấp phụ: Than hoạt tính, zeolite để loại chất độc, mùi.
- Ứng dụng: Phổ biến cho nước thải công nghiệp (xi mạ, dệt nhuộm, hóa chất), thường kết hợp sinh học.
Phương pháp sinh học (Biological Treatment) – Giai đoạn chính hiện nay
Đây là nhóm chiếm ưu thế ở Việt Nam vì hiệu quả cao với chất hữu cơ, chi phí vận hành hợp lý.
- Bùn hoạt tính truyền thống (Activated Sludge): Vi sinh hiếu khí trong bể Aerotank.
- AAO (Anaerobic – Anoxic – Oxic): Kết hợp kỵ khí – thiếu khí – hiếu khí → Loại BOD/COD tốt + khử nitơ/phốt pho (N-P) hiệu quả. Phổ biến nhất cho nước thải sinh hoạt, bệnh viện, khu đô thị.
- AO (Anoxic – Oxic): Đơn giản hơn AAO, tập trung khử N-P, dùng cho nước thải hữu cơ cao (thực phẩm, thủy sản).
- MBBR (Moving Bed Biofilm Reactor): Vi sinh bám trên giá thể di động → Tiết kiệm diện tích, chịu tải sốc tốt, phổ biến 2025-2026 ở Việt Nam (khu công nghiệp, chung cư).
- SBR (Sequencing Batch Reactor): Xử lý theo mẻ (lấp đầy – phản ứng – lắng – xả), linh hoạt, tiết kiệm đất.
- UASB / EGSB (Upflow Anaerobic Sludge Blanket): Kỵ khí cho nước thải hữu cơ cao (thực phẩm, bia rượu), sản xuất biogas.
- AFBR / Fixed Bed Reactor nâng cao: Kết hợp cảm biến DO tự động, tiết kiệm điện.
Phương pháp tiên tiến / Bậc ba (Tertiary / Advanced Treatment) – Xu hướng 2026
- MBR (Membrane Bioreactor): Kết hợp sinh học + màng lọc siêu nhỏ (UF/MF) → Nước đầu ra rất sạch (có thể tái sử dụng tưới cây, công nghiệp), loại vi khuẩn, TSS gần 0. Phổ biến cho khu đô thị, bệnh viện, tái sử dụng nước.
- Khử trùng nâng cao: UV, ozon, clo dioxide (thay clo truyền thống để giảm THM).
- Advanced Oxidation Processes (AOPs): Ozone + UV, Fenton nâng cao, điện hóa để phá hủy PFAS, thuốc trừ sâu, dược phẩm.
- Công nghệ màng (RO, NF, UF): Lọc nano/thẩm thấu ngược cho tái sử dụng cao cấp (Zero Liquid Discharge – ZLD ở một số khu công nghiệp).
- Hấp thụ sinh học nâng cao, lọc tảo, trao đổi ion: Loại kim loại nặng, muối.
Phương pháp xử lý nước thải tự nhiên / Thấp công nghệ (Low-tech / Nature-based)
- Cánh đồng lọc (Constructed Wetlands): Thực vật + vi sinh trong đất ngập nước → Rẻ, thân thiện môi trường, dùng cho nước thải sinh hoạt nhỏ.
- Bãi lọc ngập nước, hồ sinh học: Phù hợp vùng nông thôn, khí hậu Việt Nam.
Phương pháp xử lý nước thải nổi bật năm 2026 ở Việt Nam và thế giới
- Kết hợp sinh học + màng (MBBR/MBR + AAO) để đạt cột A QCVN, tái sử dụng nước (đặc biệt TP.HCM, Hà Nội).
- Tích hợp AI/IoT giám sát tự động (DO, pH, lưu lượng), tiết kiệm điện 20-30%.
- Tập trung resource recovery: Biogas từ kỵ khí, phân bón từ bùn, nước tái sử dụng.
- Giảm chi phí OPEX, xử lý PFAS/emerging contaminants.
Nếu bạn quan tâm đến loại nước thải cụ thể (sinh hoạt, thực phẩm, dệt nhuộm, bệnh viện…) hoặc quy mô (chung cư, nhà máy, khu công nghiệp), mình có thể so sánh chi tiết ưu nhược điểm, chi phí, và khuyến nghị công nghệ xử lý nước thải phù hợp nhất nhé!