Trong thực tế, rất nhiều hệ thống xử lý nước thải được thiết kế đủ công suất nhưng vẫn vận hành không ổn định khi chạy liên tục 24/7. Các sự cố như mùi hôi, trôi bùn, vi sinh chết, nước đầu ra vượt chuẩn hay thiết bị hỏng đột ngột thường xuất hiện sau một thời gian vận hành kéo dài.

Nguyên nhân chính không nằm ở một yếu tố đơn lẻ, mà là sự cộng hưởng của thiết kế, thiết bị, vận hành và quản lý. Để hệ thống xử lý nước thải hoạt động ổn định 24/7, cần tiếp cận theo tư duy tổng thể, kiểm soát từ đầu vào, công nghệ, thiết bị đến con người và quy trình vận hành.

Vì sao vận hành hệ thống xử lý nước thải 24/7 là thách thức lớn?

Hiểu đúng điều kiện để hệ thống xử lý nước thải vận hành liên tục

Một hệ thống được coi là vận hành ổn định 24/7 khi:

• Chất lượng nước đầu ra đạt chuẩn liên tục, không dao động lớn.
• Không phát sinh mùi hôi kéo dài.
• Thiết bị hoạt động bền, ít sự cố.
• Vi sinh duy trì trạng thái khỏe, không sốc tải.
• Chi phí vận hành được kiểm soát.

Muốn đạt được điều này, không thể chỉ “chạy cho đủ giờ”, mà cần tạo ra môi trường xử lý ổn định cho cả hệ thống.

Ổn định lưu lượng xử lý nước thải đầu vào – yếu tố sống còn

Kiểm soát lưu lượng và tải lượng nước thải

Một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến hệ thống xử lý nước thải mất ổn định là đầu vào biến động mạnh. Khi lưu lượng hoặc nồng độ ô nhiễm tăng đột ngột, vi sinh không kịp thích nghi sẽ dẫn đến suy giảm hiệu quả xử lý.

Giải pháp cốt lõi là:

• Thiết kế bể điều hòa đủ dung tích.
• Có khuấy trộn hoặc sục khí trong bể điều hòa.
• Tránh để nước thải ứ đọng gây kỵ khí.

Bể điều hòa tốt chính là “bộ giảm xóc” giúp hệ thống vận hành 24/7 ổn định.

Phân loại và tách dòng nước thải đặc thù

Đối với nhà máy công nghiệp, cần tách riêng:

• Nước thải có pH quá cao/thấp.
• Nước thải chứa hóa chất độc, kim loại nặng.
• Nước thải đậm đặc theo mẻ.

Không kiểm soát đầu vào là cách nhanh nhất khiến hệ thống xử lý nước thải bị sốc và mất ổn định.

Thiết kế và công nghệ xử lý nước thải phải phù hợp với vận hành liên tục

Không chọn công nghệ “vừa đủ”

Hệ thống vận hành 24/7 cần dư địa an toàn, không nên thiết kế sát ngưỡng. Một số nguyên tắc quan trọng:

• Dư công suất sinh học 15–30%.
• Thời gian lưu đủ dài cho tải cao điểm.
• Có phương án bypass hoặc vận hành linh hoạt.

Những công nghệ dễ vận hành liên tục gồm aerotank cải tiến, MBBR, IFAS, SBR có điều khiển tự động.

Ưu tiên công nghệ ổn định, ít phụ thuộc tay nghề

Các hệ thống quá phức tạp, đòi hỏi thao tác thủ công nhiều sẽ rất khó duy trì ổn định 24/7. Vì vậy, khi đầu tư hoặc nâng cấp Hệ thống xử lý nước thải, nên ưu tiên:

• Công nghệ chịu được tải biến động.
• Ít phụ thuộc vào thao tác người vận hành.
• Dễ tự động hóa.

Thiết bị xử lý nước thải – nền tảng cho vận hành 24/7

Dự phòng thiết bị quan trọng

Một hệ thống muốn chạy liên tục không thể thiếu dự phòng:

• Máy thổi khí: 1 chạy – 1 dự phòng.
• Bơm nước thải, bơm bùn: có bơm dự phòng.
• Tủ điện có cảnh báo lỗi, mất pha.

Không có dự phòng, chỉ cần một thiết bị dừng là toàn hệ thống có thể sập theo.

Chọn thiết bị phù hợp chạy liên tục

Không phải thiết bị nào cũng phù hợp vận hành 24/7. Khi lựa chọn cần ưu tiên:

• Máy thổi khí chịu tải liên tục.
• Bơm chạy ổn định ở lưu lượng thiết kế.
• Đĩa phân phối khí chất lượng cao, ít nghẹt.

Đây là yếu tố then chốt để hệ thống xử lý nước thải không bị “đuối” sau thời gian dài vận hành.

Ổn định hệ vi sinh – trái tim của hệ thống xử lý nước thải

Duy trì môi trường sống tối ưu cho vi sinh

Để vi sinh làm việc ổn định 24/7, cần duy trì:

• DO phù hợp cho từng công đoạn.
• pH trong khoảng cho phép.
• Nhiệt độ không biến động đột ngột.

Thiếu oxy, pH sốc hoặc nhiệt độ cao đều có thể khiến vi sinh suy yếu nhanh chóng.

Quản lý bùn sinh học đúng cách

Bùn sinh học nếu không được quản lý tốt sẽ là nguyên nhân gây:

• Trôi bùn.
• Lắng kém.
• Mùi hôi.

Cần kiểm soát:

• Tuổi bùn.
• MLSS.
• Chu kỳ xả bùn hợp lý.

Một hệ vi sinh khỏe là điều kiện bắt buộc để hệ thống xử lý nước thải chạy ổn định liên tục.

Tự động hóa và giám sát hệ thống xử lý nước thải– chìa khóa cho vận hành 24/7

Ứng dụng cảm biến và điều khiển thông minh

Hệ thống vận hành liên tục không thể phụ thuộc hoàn toàn vào con người. Cần trang bị:

• Cảm biến pH, DO.
• Đồng hồ lưu lượng.
• Biến tần cho máy thổi khí.

Tự động hóa giúp hệ thống phản ứng nhanh khi có biến động, giảm rủi ro sự cố.

Ghi nhận dữ liệu và cảnh báo sớm

Việc theo dõi xu hướng vận hành giúp phát hiện sớm vấn đề trước khi sự cố xảy ra. Đây là nền tảng của các hệ thống xử lý nước thải hiện đại.

Tổng hợp các yếu tố giúp hệ thống xử lý nước thải chạy ổn định 24/7

Yếu tố	Nội dung kiểm soát	Mức độ ảnh hưởng
Đầu vào	Lưu lượng, tải lượng, pH	Rất cao
Công nghệ	Phù hợp tải, có dư địa	Rất cao
Thiết bị	Dự phòng, chịu tải liên tục	Cao
Vi sinh	DO, pH, bùn	Rất cao
Tự động hóa	Cảm biến, điều khiển	Cao
Vận hành	Quy trình, đào tạo	Cao

Con người và quy trình vận hành hệ thống xử lý nước thải

Ngay cả hệ thống tốt cũng có thể mất ổn định nếu:

• Không có quy trình vận hành chuẩn.
• Nhân sự thiếu đào tạo.
• Xử lý sự cố chậm trễ.

Do đó, cần:

• Đào tạo vận hành định kỳ.
• Có checklist kiểm tra hằng ngày.
• Có phương án ứng phó sự cố rõ ràng.

Đây là yếu tố “mềm” nhưng ảnh hưởng rất lớn đến khả năng vận hành 24/7.

Khi nào cần nâng cấp hệ thống xử lý nước thải để vận hành ổn định hơn?

Nếu hệ thống thường xuyên:

• Quá tải vào giờ cao điểm.
• Phát sinh mùi.
• Không đạt chuẩn đầu ra.
• Thiết bị hay hỏng.

Thì việc tối ưu hoặc nâng cấp công nghệ là cần thiết, thay vì cố gắng “chạy cầm chừng”. Nhiều trường hợp chỉ cần cải tạo đúng điểm nghẽn là hệ thống đã ổn định hơn rất nhiều.

Vai trò của đơn vị xử lý nước thải có chuyên môn

Để hệ thống xử lý nước thải vận hành ổn định 24/7, việc đồng hành cùng đơn vị có kinh nghiệm là lợi thế lớn. Đơn vị chuyên môn sẽ:

• Đánh giá đúng điểm yếu của hệ thống.
• Đề xuất giải pháp phù hợp.
• Hỗ trợ vận hành và tối ưu lâu dài.

Nhiều doanh nghiệp lựa chọn hệ thống xử lý nước thải được thiết kế đồng bộ ngay từ đầu hoặc sử dụng Dịch vụ xử lý nước thải để đảm bảo hệ thống luôn trong trạng thái ổn định.

Để hệ thống xử lý nước thải hoạt động 24/7 ổn định, không thể chỉ dựa vào một giải pháp đơn lẻ. Sự ổn định chỉ đạt được khi đầu vào được kiểm soát, công nghệ phù hợp, thiết bị đủ dự phòng, vi sinh khỏe, tự động hóa tốt và vận hành đúng quy trình. Đây là một quá trình tổng thể, đòi hỏi đầu tư đúng ngay từ thiết kế hoặc nâng cấp có trọng tâm đối với hệ thống hiện hữu.

Khi các yếu tố này được kết hợp đồng bộ trong Hệ thống xử lý nước thải, doanh nghiệp không chỉ đạt chuẩn xả thải liên tục mà còn giảm sự cố, tiết kiệm chi phí và yên tâm vận hành lâu dài.