Bùn khó lắng (SVI cao) là một trong những sự cố phổ biến nhất trong hệ thống xử lý nước thải sinh học bằng bùn hoạt tính (Activated Sludge). Hiện tượng này thường liên quan đến bùn nở (Bulking Sludge), khiến bùn lơ lửng lâu, khó tách khỏi nước và dễ gây tràn bùn tại bể lắng. Nếu không xử lý kịp thời, chất lượng nước thải đầu ra sẽ vượt quy chuẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành hệ thống.
SVI trong xử lý nước thải Là Gì? Bao Nhiêu Là Bình Thường?
SVI (Sludge Volume Index) là chỉ số thể tích bùn, dùng để đánh giá khả năng lắng của bùn hoạt tính.
Công thức tính:
SVI = (SV30 × 1000) / MLSS (mL/g)
Trong đó:
- SV30: Thể tích bùn lắng sau 30 phút
- MLSS: Nồng độ bùn lơ lửng trong bể hiếu khí
Mức SVI thường gặp:
- 80–150 mL/g: Bùn lắng tốt
- 150–200 mL/g: Bùn bắt đầu khó lắng
250 mL/g: Bùn nở nghiêm trọng, dễ tràn bùn
Khi SVI tăng cao, nước trong bể lắng thường đục, xuất hiện bùn nổi hoặc kéo theo nhiều cặn ra đầu ra sau xử lý.
Nguyên Nhân Gây Bùn Khó Lắng Trong Xử Lý Nước Thải
Nguyên nhân phổ biến nhất là vi khuẩn dạng sợi (Filamentous Bacteria) phát triển quá mức. Các loại vi khuẩn này tạo cấu trúc dạng sợi dài, làm bông bùn xốp và khó lắng.
Một số nguyên nhân thường gặp gồm:
DO Thấp Trong Bể Hiếu Khí
Khi DO dưới 2 mg/L, vi khuẩn dạng sợi sẽ phát triển mạnh hơn vi khuẩn tạo bông. Đây là nguyên nhân rất phổ biến ở các hệ thống thiếu khí hoặc sục khí yếu.
Thiếu Dinh Dưỡng N và P
Tỷ lệ dinh dưỡng không cân đối khiến vi sinh thiếu thức ăn cần thiết để phát triển ổn định. Tỷ lệ khuyến nghị thường là:
C:N = 100:5:1
Tải Trọng Hữu Cơ Biến Động
Sốc tải hữu cơ hoặc lưu lượng tăng giảm đột ngột sẽ làm hệ vi sinh mất ổn định, dẫn đến hiện tượng bùn non hoặc bùn già.
Bùn Già Hoặc Bùn Non
- Bùn già: Tuổi bùn quá cao, vi sinh suy yếu
- Bùn non: Vi sinh chưa tạo bông ổn định
Cả hai trường hợp đều làm giảm khả năng lắng của bùn.
pH Và Nhiệt Độ Không Phù Hợp
pH thấp hoặc nhiệt độ biến động mạnh cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn dạng sợi phát triển.
Giải Pháp Khẩn Cấp Khi Bùn Khó Lắng trong xử lý nước thải
Khi hệ thống xuất hiện tình trạng SVI cao, cần áp dụng các biện pháp xử lý nhanh để tránh bùn tràn ra nước thải đầu ra.
Tăng Lưu Lượng Bùn Tuần Hoàn (RAS)
Tăng tỷ lệ bùn tuần hoàn lên khoảng 75–100% lưu lượng nước đầu vào giúp giữ bùn trong bể lắng và hạn chế thất thoát bùn hoạt tính.
Giảm Hoặc Tạm Ngưng Xả Bùn Dư
Tạm thời giảm xả bùn dư giúp tăng MLSS và cải thiện tỷ lệ F/M, từ đó hạn chế sự phát triển của vi khuẩn dạng sợi.
Tăng Cường Sục Khí
Duy trì DO tối thiểu 2 mg/L, tốt nhất từ 2–3 mg/L trong toàn bộ bể hiếu khí. Cần kiểm tra:
- Máy thổi khí
- Đĩa phân phối khí
- Hệ thống đường ống khí
Châm Chlorine Kiểm Soát Vi Khuẩn Dạng Sợi
Có thể châm chlorine trực tiếp vào đường bùn tuần hoàn RAS với liều khoảng:
2–10 mg Cl₂/g MLSS/ngày
Biện pháp này giúp tiêu diệt vi khuẩn dạng sợi nhanh chóng nhưng chỉ nên áp dụng ngắn hạn. Nếu dùng quá liều sẽ gây chết vi sinh có lợi.
Sử Dụng Polymer Hoặc PAC
PAC, FeCl₃ hoặc Polymer có thể hỗ trợ tạo bông và tăng khả năng lắng tạm thời cho bùn hoạt tính.
Giải Pháp Dài Hạn Để Ổn Định SVI
Để xử lý triệt để tình trạng bùn khó lắng, cần tối ưu toàn bộ hệ thống sinh học.
Kiểm Soát Tỷ Lệ F/M
Duy trì F/M ở mức phù hợp với công nghệ xử lý, thông thường:
0.15–0.4 kg BOD/kg MLVSS/ngày
Duy Trì MLSS Ổn Định
MLSS thường nên duy trì khoảng:
3000–5000 mg/L
Tùy theo công nghệ AO, MBBR, MBR hoặc SBR.
Bổ Sung Dinh Dưỡng
Nếu nước thải thiếu Nitơ hoặc Photpho, có thể bổ sung:
- Urê
- DAP
- Mật rỉ đường
để cân bằng dinh dưỡng cho vi sinh.
Lắp Đặt Selector Sinh Học
Selector thiếu khí hoặc hiếu khí giúp ưu tiên vi khuẩn tạo bông phát triển, hạn chế vi khuẩn dạng sợi.
Bổ Sung Vi Sinh Chuyên Dụng
Một số chế phẩm chứa Bacillus hoặc Pseudomonas có thể hỗ trợ cạnh tranh sinh học và cải thiện khả năng lắng bùn.
Kiểm Soát pH
Duy trì pH trong khoảng 6.5–8.0 để hệ vi sinh hoạt động ổn định.
Quy Trình Kiểm Tra Khi SVI xử lý nước thải Tăng Cao
Khi phát hiện bùn khó lắng, nên thực hiện theo trình tự:
- Đo SVI, SV30, MLSS
- Kiểm tra DO, pH, nhiệt độ
- Phân tích BOD/COD, N, P
- Quan sát vi sinh dưới kính hiển vi
- Điều chỉnh RAS, WAS và sục khí
- Theo dõi SVI hàng ngày
Thông thường, nếu xử lý đúng nguyên nhân, SVI có thể cải thiện sau vài ngày đến vài tuần.
Lưu Ý Khi Xử Lý Bùn Nở
- Không lạm dụng chlorine vì dễ gây sốc vi sinh
- Nước thải thực phẩm, giấy, dệt nhuộm rất dễ phát sinh vi khuẩn dạng sợi
- Cần theo dõi tải trọng hữu cơ thường xuyên
- Hệ thống nên có bể điều hòa để hạn chế sốc tải
Việc kiểm soát SVI hiệu quả sẽ giúp hệ thống xử lý nước thải vận hành ổn định, nước đầu ra đạt chuẩn và giảm đáng kể chi phí vận hành lâu dài.
Dịch vụ sửa chữa bảo trì hệ thống xử lý nước thải
Chúng tôi hiện cung cấp dịch vụ sửa chữa bảo trì hệ thống xử lý nước thải Không Đạt – Xử lý nhanh 24h tại TPHCM, cam kết trọn gói giá rẻ bảo hành uy tín, có hỗ trợ vận hành sau sửa chữa chữa.
Liên hệ với số hotline trên website ngay hôm nay để được phục vụ chu đáo nhất.
Cảm ơn đã quan tâm theo dõi!