Hiện tượng bùn nổi (hay bùn trôi) trong bể sinh học xử lý nước thải (thường là bể hiếu khí Aerotank hoặc bể lắng thứ cấp) là sự cố phổ biến trong hệ thống xử lý nước thải bằng công nghệ bùn hoạt tính.
Việc này làm giảm hiệu quả lắng, gây nước thải đầu ra kém chất lượng tăng TSS và có thể dẫn đến vi sinh vật bị mất cân bằng.
Nguyên nhân Hiện tượng bùn nổi trong bể sinh học xử lý nước thải
Quá trình khử nitrat xảy ra trong bể lắng
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây bùn nổi trở lại.
- Khi nitrat (NO₃⁻) hoặc nitrit chưa được khử hoàn toàn ở bể sinh học (anoxic hoặc hiếu khí), chúng tiếp tục bị khử ở đáy bể lắng (môi trường thiếu oxy).
- Quá trình này sinh ra khí nitơ (N₂) tạo thành bong bóng nhỏ bám vào bông bùn, đẩy bùn nổi lên bề mặt.
- Thường kèm theo bọt khí nhỏ và bùn nổi thành mảng. Dấu hiệu: Bùn lắng ban đầu tốt nhưng sau đó nổi lên, đặc biệt ở hệ thống có nitrat cao (nước thải sinh hoạt, chăn nuôi, thủy sản).
Vi khuẩn dạng sợi phát triển mạnh
- Vi khuẩn sợi như Sphaerotilus, Thiothrix, Nocardia phát triển quá mức, làm bông bùn lỏng lẻo, khó lắng và dễ nổi.
- Nguyên nhân kích thích:
- DO (oxy hòa tan) thấp (< 2 mg/L) trong bể hiếu khí.
- Tải lượng BOD thấp hoặc thiếu dinh dưỡng (tỷ lệ BOD:N:P không cân bằng, thường là 100:5:1).
- pH thấp (< 6), dư sulfide, hoặc tải hữu cơ không đồng đều.
- Thường gây bùn nổi kèm bọt nhầy hoặc lớp bùn mịn trôi.
Thời gian lưu bùn quá lâu trong bể lắng
- Bùn không được hoàn lưu hoặc xả dư kịp thời → bùn nằm lâu ở đáy bể lắng, chuyển sang điều kiện kỵ khí hoặc thiếu oxy.
- Vi sinh chết, phân hủy yếm khí sinh khí (H₂S, CH₄, CO₂) đẩy bùn nổi.
- Bùn thường có màu đen, mùi hôi thối. Dấu hiệu: Bùn nổi thành mảng lớn, màu xám đen.
Bể lắng hoặc bể sinh học bị quá tải
- Tải lượng hữu cơ (BOD/COD) tăng đột biến (sốc tải), lượng vi sinh không đủ xử lý.
- Nồng độ MLSS thấp hoặc chế độ xả bùn/hoàn lưu không hợp lý.
- Dẫn đến bông bùn yếu, dễ phân rã và nổi. Thường gặp ở giai đoạn khởi động hệ thống hoặc khi lưu lượng nước thải tăng bất thường.
Nước thải chứa chất độc hại hoặc dầu mỡ cao
- Chất độc (kim loại nặng, clo, chất tẩy rửa mạnh) làm vi sinh chết hàng loạt → bùn mất hoạt tính và nổi.
- Dầu mỡ, chất béo cao (thực phẩm, thủy sản) làm bông bùn bị bao phủ, thiếu oxy cục bộ và nổi (đặc biệt với vi khuẩn Nocardia gây bọt nâu).
- Chất hoạt động bề mặt (detergent) cũng gây bọt và bùn trôi.
Các nguyên nhân khác ít gặp hơn
- pH bất thường (quá acid hoặc kiềm).
- Thiếu oxy toàn bộ bể hiếu khí (máy sục khí hỏng, dead zone).
- Bùn già (sludge age cao) hoặc phân rã.
Cách khắc phục chung (tùy theo nguyên nhân)
- Kiểm tra ngay các thông số: DO (>2 mg/L ở bể hiếu khí), pH (6.5–8.5), SVI (bùn lắng lý tưởng 80–150 mL/g), MLSS, nitrat, BOD, dầu mỡ.
- Tăng lưu lượng bùn hoàn lưu (RAS) để giảm thời gian lưu bùn ở bể lắng.
- Tăng xả bùn dư (WAS) nếu bùn già hoặc quá tải.
- Bổ sung oxy (kiểm tra máy thổi khí), điều chỉnh dinh dưỡng (thêm N, P nếu thiếu).
- Với vi khuẩn sợi: Tăng DO, điều chỉnh F/M ratio, đôi khi chlorinate nhẹ hoặc bổ sung men vi sinh.
- Với khử nitrat: Tối ưu bể anoxic hoặc tăng DO ở bể hiếu khí để hoàn tất nitrat hóa.
- Loại bỏ dầu mỡ bằng tách mỡ sơ bộ hoặc xử lý hóa học nếu cần.
Công ty sửa chữa hệ thống xử lý nước thải nhanh 24h
Nếu hệ thống xử lý nước thải của bạn đang gặp vấn đề cụ thể (ví dụ: loại nước thải, thông số đo được như DO, SVI, màu bùn, có bọt không…), hãy cung cấp thêm chi tiết để chúng tôi phân tích chính xác hơn. Việc khắc phục sớm giúp tránh vi sinh chết hàng loạt và duy trì hiệu quả xử lý nước thải. Nếu cần, nên lấy mẫu kiểm tra phòng thí nghiệm để xác định chính xác nguyên nhân.
Liên hệ với công ty sửa chữa hệ thống xử lý nước thải nhanh 24h tại TPHCM ngay hôm nay để được phục vụ chu đáo nhất.